Bemiddeling en AI: wat een machine niet voor je kan doen

Vorige maand vroeg een zaakvoerder me of hij het conflict met zijn vennoot niet gewoon aan ChatGPT kon voorleggen. Hij had de mailwisseling van acht maanden al in een chatvenster geplakt en een keurige analyse teruggekregen. Vier oorzaken, drie scenario’s, een voorstel voor een oplossing. Netjes gestructureerd, redelijk van toon, en volgens hem grotendeels juist.

Zijn vraag was oprecht: als de analyse klopt, waarom heb ik dan nog bemiddeling nodig? Het is een goede vraag, en het antwoord is minder vanzelfsprekend dan collega’s in mijn vakgebied soms doen uitschijnen. Want een deel van wat een bemiddelaar doet, kan een machine intussen behoorlijk goed. Alleen is dat niet het deel waar het conflict op vastloopt.

AI in bemiddeling is geen theoretische discussie meer

Het International Mediation Institute publiceerde eind april 2026 een artikel van Victoria Pena Morante over de opmars van AI in mediation. De toon is nuchter, en de openingszin liet me niet meer los.

AI in mediation is no longer a theoretical discussion; it is a pressing, policy-level priority.

Victoria Pena Morante, The Rise of AI in Mediation: Friend or Foe?, International Mediation Institute, 30 april 2026

Dat is geen loze bewering. In minder dan twee jaar tijd is er een hele laag regelgeving en zelfregulering bijgekomen. De International Bar Association publiceerde in juni 2025 richtlijnen over AI in geschillenbeslechting. De AAA bracht in mei 2025 eigen standaarden uit. De Europese AI Act legt verplichtingen op rond menselijk toezicht. Het Singapore International Mediation Centre ontwikkelde een eigen tool, MAIA, om bemiddelaars te ondersteunen.

Met andere woorden: terwijl veel bemiddelaars in Vlaanderen nog aan het bekijken zijn of ze hier iets mee willen, hebben de internationale beroepsorganisaties de vraag al verlegd. Niet meer of AI een rol krijgt, wel onder welke voorwaarden.

Wat me opvalt in mijn eigen praktijk in Brugge: partijen lopen op dit vlak voor op de professionals. Mensen komen bij mij binnen met een conflictanalyse die ze zelf hebben laten maken. Soms een tijdlijn, soms een lijstje met wat de andere partij waarschijnlijk denkt. Dat is nieuw, en het verandert de eerste vijf minuten van een intake.

Wat een machine wel goed kan bij een conflict

Ik wil hier eerlijk in zijn, want doen alsof AI niets bijdraagt is niet geloofwaardig. Het artikel somt op wat de technologie vandaag aankan:

AI can provide instantaneous document summarization, analyze vast sets of case law or data sets to suggest objective criteria, and even offer real-time sentiment analysis.

Vertaal dat naar een gemiddeld arbeidsconflict of vennotenconflict, en je krijgt een lijst met dingen die in de praktijk gewoon nuttig zijn:

• Ordenen. Een dossier van driehonderd mails terugbrengen tot een chronologie van wat er wanneer gebeurd is. Dat kost mij uren en een machine minuten.
• Voorbereiden. Partijen die niet weten hoe ze hun eigen standpunt moeten formuleren, kunnen hun verhaal opschrijven en laten herstructureren tot iets wat overkomt zonder aanval.
• Toon bijstellen. Een mail die vertrekt vanuit boosheid milder laten herschrijven voor je hem verstuurt. In mijn ervaring voorkomt dat meer escalaties dan welke procedure ook.
• Objectieve criteria zoeken. Wat zijn gangbare regelingen bij een uittredende vennoot? Wat staat er in de sector over opzegtermijnen? Vroeger een namiddag opzoekwerk.
• Administratie. Verslagen, concept-akkoorden, checklists.

Dat is geen randgebeuren. Een bemiddelingstraject bestaat voor een aanzienlijk deel uit dit soort werk, en als dat sneller gaat, blijft er meer tijd over voor het gesprek zelf. Ik gebruik AI dan ook voor voorbereidend werk, met de nodige zorg over wat ik er in stop. Daar kom ik zo op terug.

Waar het misloopt: vertrouwelijkheid, bias en de black box

Nu het lastigere deel. Het artikel benoemt drie risico’s die voor bemiddeling niet klein zijn.

Het eerste is vertrouwelijkheid.

AI systems may inadvertently mirror historical prejudices or compromise the confidentiality of sensitive negotiations.

Vertrouwelijkheid is niet een van de vele eigenschappen van bemiddeling. Het is de fundering. Mensen vertellen mij dingen die ze hun advocaat niet vertellen, precies omdat ze weten dat het de kamer niet verlaat. Op het moment dat een van de partijen dat materiaal in een consumententool plakt die trainingsdata verzamelt, is die belofte gebroken. Niet uit kwade wil, meestal uit gemak.

Ik heb dit al meegemaakt. Een leidinggevende die het verslag van een individueel gesprek liet samenvatten in een tool waar de rest van haar organisatie ook toegang toe had. De inhoud was niet dramatisch. Het effect wel: de andere partij hoorde het, en het vertrouwen dat we in twee sessies hadden opgebouwd was in een namiddag weg.

Het tweede risico is bias. Modellen worden getraind op bestaand materiaal, en bestaand materiaal draagt bestaande vooroordelen. Bij bemiddeling telt dat zwaarder dan elders, want ik heb eerder geschreven over de vraag of een bemiddelaar echt neutraal kan zijn. Mijn antwoord daar was: volledig neutraal bestaat niet, maar een bemiddelaar kan zijn eigen voorkeuren onderzoeken en benoemen. Een algoritme kan dat niet. Het weet niet dat het een voorkeur heeft.

Het derde risico is de black box. Als een tool voorstelt om een regeling zo en zo te structureren, kan je niet nagaan waarom. In een rechtszaak is de motivering opvraagbaar. In bemiddeling is de redenering vaak het enige wat partijen overtuigt. Een voorstel zonder navolgbare grond wordt in mijn ervaring niet gedragen, ook niet als het inhoudelijk het beste voorstel op tafel is.

Wat bemiddeling menselijk maakt

De kern van het artikel zit in een zin die de auteur ontleent aan het wezen van het vak zelf.

Mediation is about bringing the human element back into disputes and litigation.

Daar staat iets scherps. Bemiddeling is niet ontstaan omdat de rechtbank te traag was. Bemiddeling is ontstaan omdat een procedure mensen reduceert tot posities, en er iets nodig was om de mens terug in het geschil te brengen. Als je vervolgens die bemiddeling automatiseert, haal je precies weg waarvoor ze bedoeld was.

Wat gebeurt er dan in een sessie, dat een machine niet doet?

Iemand houdt de stilte vast. Als een van beide partijen na een harde zin niets meer zegt, is de neiging van elk systeem om die leegte op te vullen. Ik doe dat niet. In die stilte gebeurt vaak het echte werk. Een chatinterface heeft geen stilte, alleen een cursor.

Iemand verdraagt de spanning. Bemiddeling gaat door momenten waarin het slechter lijkt te gaan dan bij de start. Dat hoort erbij. Een tool die is geoptimaliseerd om nuttige antwoorden te geven, stuurt daar automatisch weg van, richting een oplossing die niemand nog gelooft.

Iemand ziet wat er niet gezegd wordt. Sentiment-analyse leest woorden. Ik zie iemand een halve seconde te lang naar de tafel kijken bij het woord loyaliteit, en dat is het spoor.

Iemand draagt verantwoordelijkheid. Als ik een verkeerde inschatting maak, kan je mij daarop aanspreken. Er is een naam, een beroepsaansprakelijkheid, een tuchtkader. Bij een model is er niemand die je kan aankijken.

Het artikel sluit af met een gedachte die ik onthouden heb: dat het nadenken over wat AI niet kan, ons misschien scherper leert zien wat bemiddeling eigenlijk is.

The humanity of mediation might illuminate the ontology of mediation and lead, in turn, to new insights about ethical dispute resolution in a time of technological disruption.

Dat is geen defensieve reactie op nieuwe technologie. Het is een uitnodiging om preciezer te worden over het eigen vak.

Hoe ik AI gebruik in mijn eigen bemiddelingspraktijk

Concreet, zonder mystiek. Ik werk met een simpel onderscheid: alles wat over mijn eigen denkwerk gaat, mag naar een tool. Alles wat van de partijen komt, niet, tenzij zij daar expliciet mee akkoord gaan.

Wat ik wel doe: mijn eigen aantekeningen structureren, vragen bedenken voor een volgende sessie, een concept-akkoord op leesbaarheid nakijken, opzoeken wat gangbaar is in een sector.

Wat ik niet doe: verslagen van individuele gesprekken, namen, herkenbare situaties, of documenten die partijen mij in vertrouwen bezorgd hebben. Die blijven lokaal. Dat is geen technofobie, dat is dezelfde regel als bij papier: je legt geen dossier open op een cafetafel omdat het daar toevallig handiger werkt.

En ik zeg het. Bij de intake vermeld ik hoe ik met deze tools omga, net zoals ik uitleg hoe het bemiddelingstraject zelf verloopt. Transparantie over AI-gebruik is intussen ook wat de internationale richtlijnen vragen, en het kost me nog geen twee minuten.

Wat organisaties nu best al vastleggen

Voor werkgevers en HR-verantwoordelijken ligt hier een concreet stuk beleid dat vandaag nog nergens staat. In de meeste organisaties die ik begeleid, bestaat er wel een deontologische code en soms een conflictprocedure, maar niets over wat er met gevoelige personeelsinformatie in AI-tools mag gebeuren.

Dat gat wordt in de praktijk ingevuld door individuele medewerkers, elk op hun eigen manier. Een leidinggevende die een klachtdossier laat samenvatten, een medewerker die zijn ontslagbrief laat nalezen, een HR-medewerker die een verslag laat herschrijven. Allemaal goed bedoeld, allemaal zonder kader.

Drie afspraken die weinig moeite kosten en veel schade voorkomen:

• Benoem categorieen, geen tools. Een verbod op een specifieke tool is binnen zes maanden achterhaald. Een regel over welk soort informatie het bedrijf niet mag verlaten, blijft staan.
• Maak het bespreekbaar in plaats van verboden. Zodra AI-gebruik officieel verboden is maar praktisch onmisbaar, gebeurt het in het geheim. Dan verlies je elk zicht op wat waar terechtkomt.
• Leg vast wie beslist bij twijfel. Bij een lopend conflict is er altijd een grijze zone. Iemand moet die knoop kunnen doorhakken zonder dat het escaleert tot een principediscussie.

Bij bemiddelingstrajecten voeg ik dit intussen standaard toe aan de bemiddelingsovereenkomst. Een korte paragraaf waarin alle partijen bevestigen dat wat in de sessies besproken wordt, niet in externe systemen terechtkomt. Nog nooit iemand die daar bezwaar tegen maakte, en het scheelt achteraf veel discussie.

Drie vragen voor je een conflict aan een machine voorlegt

Als je zelf in een conflict zit en je denkt eraan om AI in te zetten, zijn dit de vragen die ik zou stellen:

1. Wie kan dit lezen? Weet je waar de gegevens terechtkomen, of ze bewaard worden, en of ze gebruikt worden om het model te trainen? Zo niet, ga ervan uit dat het niet vertrouwelijk is.
2. Heeft de andere partij dit ook zo afgesproken? Als jij het conflict in een tool zet en de andere partij weet dat niet, heb je een tweede conflict gemaakt bovenop het eerste.
3. Wat probeer ik hier te vervangen? Voorbereiding en ordening: prima. Het gesprek zelf, of de moed om iets uit te spreken: dan gebruik je de technologie om iets te vermijden, en dat is precies wat conflicten laat groeien.

De zaakvoerder uit het begin van dit stuk had een correcte analyse in handen. Wat hij niet had, was een vennoot die zich gehoord voelde. Die twee dingen liggen verder uit elkaar dan de meeste mensen denken, en het overbruggen ervan is nog steeds mensenwerk.

Zit je vast in een conflict met een vennoot, een collega of een team, en wil je weten of bemiddeling voor jouw situatie zinvol is? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend intakegesprek. In een halfuur weet je of dit de juiste weg is.

Bron: Victoria Pena Morante, The Rise of AI in Mediation: Friend or Foe?, International Mediation Institute, 30 april 2026.